Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı

Gemi Sevk ve İdaresi


Fundo Demir

Demir yerine inişte; harita masasının rapor ettiği mesafe ile radar operatörünün rapor ettiği mesafe arasında çok büyük fark var ise duruma müdahele edip, kontrolunu yapın. Seyir timinde bir personel yanlış yerden kerteriz alabilir ve ya seyir radarından yanlış mesafe ölçülmüş olabilir. Süratinizi demir yerine eriştiğinizde geminin durmasına göre ayarlayıp, gereken sürat emirlerini zamanında verin. Ne çok erken durup tekrar makinelere ileri yol verin, nede çok geç sürat düşüp demir yerini geçip, tornistan verin. Demirlemeden önce mutlaka derinliği iskandil ve harita derinliği ile karşılaştırın.

1 Kilit = 27,5 Metre

Demir yerindeki koşullar kuralı değiştirmekle beraber genel olarak tek aylarda sancak demir, çift aylarda iskele demir kullanılır.Demir zincirini mümkün ise “tornistan” ile döşeyin. Demir fundo edildikten sonra geminin üzerinde ileri veya tornistan bir yol olacaktır. Gemi üzerindeki yol, zincirin deniz dibine yığılmasını önleyecektir. Yığılma zincire gam aldırabilir. Demirin üzerine olursa, zincir demirin kollarına ve tırnaklarına dolaşabilir. Kastanyolanın sugası zincirin yığılmasını önler. Kastanyola suga edildikten sonra zincire yük binmesi ve zincirin deste olması beklenir. Zincir deste olduktan sonra kastanyola yavaş yavaş laçka edilmek suretiyle zincirin dibe yavaş yavaş döşenmesi sağlanır.

Zamanında demirleme planlaması yaparken 10 dakika, 10 gomina kuralını kullanın (gemi demir zamanına 10 dakika kala 10 gominada olmalıdır) Tornistanla demirlerken demirin atıldığı tarafa dümeni alabanda basarak tornistanla zinciri döşemek emniyetli bir yöntemdir. İleri yol ile demir döşeniyor ise demir atılan tarafa dönüş yapmak zincirin “J” şeklinde döşenmesini sağlayacağı gibi karinaya sürtmesini de önlemiş olacaktır.

Demir zinciri bosaya vurulurken, bosanın ayrılabilir zincir baklası gemi tarafında kalsın. Fundo emri ile zincirin süratle akacağından emin olun. Akmayan zincir karaya oturmanıza neden olabilir. Emin değilseniz sansabosa ile demir yerine ilerleyiniz. Çift demir atmış bir geminin zincirlerinin geminin salması sebebiyle birbirine dolaşmaması için kullanılan, özel olarak yapılmış bir fırdöndüye bağlı ve dört adet lokmasız baklası olan bir düzenek kullanılır. Buna KARAMUSAL denir.

Zincir Kaloması

Verilecek kalomanın tespitinde bazı şartlar vardır:

Genel olarak normal hava şartlarında su derinliğinin beş kâtı uzunluğunda kaloma verilmesi uygundur. Demir zincirine islenilen miktar kaloma verildikten sonra açılır baklanın bosa gerisinde bırakılmasına dikkat edilmelidir. Gerektiğinde hemen açılır bakladan fora edilerek şamandıra ile zincir denize bırakılır.

Demir Taraması

Demir üzerinde yatarken tabiat şartlarından dolayı gemi için bazı dezavantajlar doğacaktır. Bunlardan birincisi; Akıntı ve rüzgardan dolayı geminin salmasıdır. Salma, geminin rüzgar ve akıntı tesiri ile demir üzerinde dönmesidir. Bu yüzden demir mevkiinde geminin boyu artı demire verilen zincir kaloması kadar engelsiz bir alan gerekir. İkinci dezavantaj ise; zincire binen yük miktarı arttıkça deniz dibindeki demir sürüklenmeye başlayacak ve kaloma miktarı yeterli değilse sürüklenme olayı artacaktır. Bu sürüklenme olayına TARAMA denir.

Demirleme işlemi tamamlandıktan sonra geminin salma dairesinin hassas olarak hesaplandığı, demir mevkiinin haritaya hassas olarak plotlandığı ve mümkünse sahil veya sabit bir mevkiden kerteriz alındığının kontrol edilmesi gerekir. Eğer gemiyi saldığında kıç sektörü tehlikeye maruz kalıyorsa; Köprüüstü nöbetçilerinin çok dikkatli mevki kontrolü yapması gerekir. Zira tarama esnasında ana makineleri devreye girmesine kadar geçen sürede gemi karaya oturabilir.

Vira Demir

Köprü üstünden verilecek Bismillah-vira kumandası ile zincir viraya başlanır. Irgat ilk Önce ağır ağır virada çalıştırmalı ve zincirin gerginliği geminin ataletini yendiği ve demire doğru yürümeye başladığı zaman yol verilmelidir. Demirin nereye kumanda ettiği devamlı olarak köprü üstüne rapor edilir. Eğer akıntı ve rüzgar demirin rahat virasına izin vermiyorsa, gemiye yol verilerek demir rahatlatılır.

Demirin henüz dipten kurtulmamış fakat kurtulmak üzere olduğu APİKO, dipten kurtulduğu ana da SALPA denir. Bu raporlar anında köprüüstüne verilmelidir, çünkü o anda gemiyi tabi etkenlere karşı tutan hiçbir güç olmadığından gemi sürüklenebilir.

Şamandıraya Bağlama

Geminin şamandıradan avara etmesi için köstek zincirinin şamandıradan alınması gerekir. Kilit şamandıradan fora edilecek duruma geldiğinde fora edilir ve köstek kancalı halatlar vasıtasıyla gemiye alınır. Şamandırada bulunan personelin de gemiye alınmasından sonra şamandırada sadece doblin halatlar kalır. Köprüüstünden verilecek kumanda ile ilk önce rüzgar altı halat, daha sonra da rüzgar üstü halat fora edilerek gemiye alınır. Doblin halatların forası esnasında kasasız çımayı denize (loçadan) atarak halatın şamandıradan fora olması daha kolay olur. çünkü kasalı çıma her an şamandıradaki bir çıkıntıya takılabilir.

Aborda Olma

Gemiler çeşitli şekillerde aborda olurlar. Aborda olmada halat manevrasının gemi üzerindeki etkisi çok büyüktür. Verilecek ya da volta edilecek yanlış bir halat gemi manevrasını bozabilir. Rüzgarı baştan alan bir gemi, aborda olacağı zaman baş omuzluktan başa kumanda edecek şekilde vereceği bir halat manevra üzerinde büyük kolaylık sağlayacaktır. Bu halatların voltası ile geminin kıçı kendiliğinden sahile yaklaşacaktır. Bunun aksine rüzgar kıçtan alındığında kıç omuzluktan kıça kumanda eden bir halatın verilmesi gerekir.

Gemiler genelde sahil yada rıhtımlara belirli bir açı ile yaklaştıklarından ilk önce baş omuzluktan 2 nolu olarak isimlendirdiğimiz halat sahile vermelidir. Kasası sahildeki babaya volta edildiğinde gemide kalan halatlar en kısa zamanda babaya volta etmeli, bundan sonraki şartlara göre boşu alınmalı veya kaloma verilmelidir. Manevralar esnasında manevrayı en fazla etkileyen halatlar omuzluktan verilen halatlardır. İlk halat başa kumanda edecek şekilde verilmeli ve gemi ileriye doğru hareket ettikçe halatların da ideal pozisyonda bağlanacak şekilde sahilde yerleri değiştirilmelidir.

Gemiler aborda olduktan belirli bir süre sonra başa ve kıça belirli bir mesafe kaymaları gerekebilir. Omuzluklardan verilecek dar açılı halatlar geminin sahilden açmasını önleyecek bu işlemde kullanılacak en ideal halatlardır. Bu arada gemiyi kayacağı yönün aksi yönünde tutan halat olması gerekmektedir. Aborda olma işlemi tamamlandıktan sonra geminin emniyetli bir şekilde yatabilmesi için halatların çiftlenmesi (doblin verilmesi) gerekir. Rüzgar ve akıntının çok olduğu mahallerde aborda olurken demir atmak avara ederken manevraya yardımcı olacaktır.

Baş Palamar: Geminin baş tarafından ileriye doğru verilen halattır. Geminin kıça kaymasını önler.

Baş koltuklar: 2 Nu.lı halat kıça doğru, 3 nolu halat (Baş Pürmeçe) başa doğru olmak üzere çapraz olarak verilirler. Bu halatlar hem açmaz hem de geminin başa ve kıça kaymasını önler.

Vasat: Sahile dik olarak verilen halat olup açmaz görevi görürler.

Kıç koltuklar: Baş koltuklar gibi kıç taraftan verilen halatlardır. Gemi üzerindeki etkileri baş koltukların aynısıdır.

Kıç halat: Kıç taraftan geriye doğru verilen halattır. Geminin başa kaymasını önler.

Açmaz halatlar: Koltuk halatlar civarından sahile dik olarak verilen halatlardır. Açmaz görevi görürler.

Vasat: Sahile dik olarak verilen halat olup açmaz görevi görürler.

Avara Etme

Aborda olmuş bir gemi avara edeceği zaman, sahilden ayrılabilmesi için halat manevrası gerekebilir. Eğer geminin kıçını ya da başını sahilden açmak gerekiyorsa, kıçın veya başın açılmasına göre omuzluktan verilecek geniş açılı bir halatı vira etmek yeterli olacaktır. Avara esnasında sahilde bulunan halatları fora edecek personel bulunmayabilir. Halatların doblin olması bu sorunu çözer. Halatlar önce teklenir ve verilecek fora komutu ile bearaber fora edilerek sahilden ayrılır. Mevcut açavela gönderleri ve usturmaçaları ile gemi kollanarak geminin emniyetli avara etmesi sağlanır. Köprüüstüne verilecek baş-kıç nete komutu ile ileri harekete geçilir.

Kıçtan Kara Olma ve Avara

Dar ve ıskarça limanlarda, aborda imkanı bulunmadığı zaman gemiler baştan tek veya çift demir, kıçtan da sahile halat vermek suretiyle kıçtankara olurlar.

Tek Demir Atarak Kıçtankara Olma

Hangi demirin atılacağı şartlara bağlıdır. Eğer kıçtankara ile beraber daha önceden kıçtankara olmuş bir geminin üzerine aborda olacak ise, aborda olunacak geminin attığı demirin aksi demiri atarak her iki yönden esecek kuvvetli rüzgarların etkisiyle gemilerin baş taraflarının gezmesi önlenir. Tek başına kıçtankara olunacağı zaman ise o bölgedeki kuvvetli rüzgara göre demir atılmalıdır. Funda demirden sonra zincire ağır ağır kaloma verilerek geminin kıç tarafı sahile yaklaştırılır. Kıçtan halat verme mesafesine gelindiğinde sahile en kısa zamanda halat verilmeli ve bu halat ırgata vurularak vira edilmelidir. Vasattan başa kumanda edecek şekilde verilecek bir halat da devamlı kontrol altında bulundurulmalıdır.

Geminin kıçının sahile çarpmasını, demire verilen kaloma miktarı ve vasattan verilecek halat önleyecektir. Bu arada sahilin kıçtan mesafesi sürekli olarak rapor edilmeli ve zincir kaloması buna göre ayarlanmalıdır. Kıç sahile istenilen mesafe yaklaştıktan sonra gemi halatları sahile çapraz olarak verilmelidir. Çapraz olarak verilecek halatlar geminin kıçının gezmesini önleyecek, sahile dik olarak verilmiş halatlar ise kıçın sahilden açmasını önleyecektir.

Çifte Demir Atarak Kıçtan Kara Olma

Çifte demir atılacağı zaman demirlenecek mevkiler doğru ayarlanmalı ve o noktalara demirlenmelidir. Aksi takdirde rüzgar etkisi ile geminin baş tarafı gezinir. Sahile yakın demir atmak sakıncalıdır. Tek ırgatlı bir gemide mesafe kısa olduğunda, ikinci demiri atmak için zaman bulunamayacağı gibi emniyetli zincir döşemesi de yapılamaz. İlk demir funda demir mevkiine gelinmeden 50 Yd. önce funda edilmeli, ikinci demir ise funda mevkiini 50 Yd. geçildiğinde funda edilip geminin kıçı sahile doğru çevrilmelidir.

En ideal demirleme iki demir arasındaki açının 60 derecelik bir açı olacak şekilde atmasıdır. Gemi sahile doğru ilerlemeye başladığında ırgat üzerinde bulunan (tek ırgatlı gemide) demire kastanyola ile kaloma verilmeli, diğer demir zincirine de zincirlik loçasındaki kastanyola vasıtası ile kaloma verilir. Zincirlere kaloma vererek sahile doğru ilerlerken (tornistan) el incesi vasıtasıyla sahile en kısa zamanda halat verilir. Zincirlere kaloma vermek kıç halatların ırgat vasıtasıyla boşunu almak suretiyle sahil ile geminin kıçı istenilen mesafeye getirilir. Geminin kıçı sahile çapraz, açmaz halatlar ve köstek zinciri ile bağlanır. Verilen halatların çiftlenmesinden sonra zincirlerin eşit miktarda boşları alınarak geminin baş tarafının gezmesinin önleneceği gibi kıça da kayması engellenmiş olur.

Avara Etme

Demir atarak kıçtankara olmuş bir gemi avara ederken geminin kıçı rüzgara tabi olarak bir düşme gösterirse bunu önlemek için kıçtan rüzgar üstüne doğru bir halat vermek ve bu halatı kontrol altında tutmak gerekir. Demirin virası ile birlikte halatlara kontrollü olarak boş vererek emniyetli olarak avara edilmiş olur.

Manevra Yerlerinde Alınacak Önlemler Doğa ve Gücü

Bir Fırkateynde; Baş Omuzluktan 30 kts ile esen rüzgar gemi üzerinde 23.000 libre itme yapar. 3 Kts’lik akıntıya 55,000 librelik güçle karşı koyulur ve gemi serbest tutulabilir. 30 kts’lik rüzgara karşı gemiyi sabit tutmak için yere göre 1,5 kts sürat gerekir. 6 pusluk manila halat 30,000 lb. yükle kopar. 5/8 pusluk tel halat 25,500 lb. yükle kopar. 1 pusluk tel halat 64,400 lb. yükle kopar. 1 1/8 pusluk zincir 161,000 lb. yükle kopar. 15 kts de pervane 55,000 lb. güç yaratır.

Denize Adam Düştü

Denize adam düştü ikazı ile Oruç sancağı toka edilir. Gece denize adam düştü fenerleri gece ve gündüz yakılır. Altı kısa düdük çalınır. Nizam içinde; nizamdaki gemilerle muhabere tesis edilerek uyarıda bulunur. Mümkün olduğunca denize düşen adamın yakınına can simidi atılır ve gözcüler denize düşen adamı gözlemeye başlarlar. Denize düşen adamın mevkii plotlanır. GPS’de MOB düğmesine basılır DRT 1PUS 2000 yarda skalasında çalıştırılır. Eğer durum gemimizin kurtarma yapmasına izin veriyorsa ve denize düşen adamın geminin hangi tarafında bulunduğundan emin iseniz o taraf alabanda ile dümeni basınız. Böylece, denize düşen adamın pervane tarafından su altına çekilme olasılığı azalır.

Denize düşen adamı bu tehlikeden uzaklaştırdıktan sonra personel denize adam düştü yerlerine alınarak düşen adamı kurtarmak için vasıta/zodiac bot suya indirilir. Eğer denize düşen adamın yerini bulmak konusunda bir zorluk varsa; WILLIAMSON TURN Metodu ile denize düşen adamın bulunduğu tarafa alabanda ile dümen basılır ve sürat artırılır. 60°'lik bir rota değişiminden sonra ise ters tarafa alabanda ile dönüşe başlanır ve eski rotanın 180° tersinde viyalanır. Adam rüzgar altında bırakılarak yaklaşılır.

Eğer gemi büyükse, kurtarma manevrasında aşağıdaki metod kullanılır. ANDERSON Metodu (Dairevi) ile azami hız ve dümen açısı ile dönüşe başlanır. Dönüşün yarısında sürat 15 Knots'a düşülür. Denize düşen adama 400-500 yarda kala tornistan verilmelidir. Yaklaşma yapılırken denize düşen adam rüzgar altında bırakılmalıdır. Her iki metodda da nihai kurtarma yüzücü veya vasıta motoru ile yapılmalıdır.

Mevkii Tespit Standartları Yedekleme Usulleri

Hareket kabiliyetini kaybetmiş bir deniz aracı ya da bir geminin başka bir gemi tarafından emniyetli bir sahaya veya istenilen mevkiye çekilerek götürülmesi işlemine YEDEKLEME denir.

900 Usulüne Göre

Bu yöntem ağır deniz şartlarında yada düşme hızı yüksek olduğu zaman, yada çift pervaneli gemiler tarafından kullanılan yaklaşma yöntemidir. Yedeğe alacak gemi yedek gemisine dik bir rotada pruvasından geçer.

450 Usulüne Göre

Hem rüzgar üstünden, hem de rüzgar altından yaklaşılabilir. Paralel yaklaşmada olduğu gibi rüzgar altından yaklaşırken çatışma tehlikesine dikkat edilmelidir. Yedeğe alacak gemi yedek gemisine 45 derecelik bir rota ve pruvasından 30-50 metrelik bir mesafeden geçecek şekilde yaklaşır.

Rüzgar Durumuna Göre

Yedeklenecek geminin düşme hızı az ise iyi hava koşullarında paralel yaklaşım kullanılabilir. Bu metod da yedeğe alacak gemi yedeğe alacağı gemiye rüzgar üstünden ve pupadan yaklaşır. Eğer gemilerin büyüklükleri çok farklı ise küçük olanın rüzgar üstünde kalması daha emniyetlidir. Bu yöntemin usta gemicilik gerektiği unutulmamalıdır.

Okunma Sayısı :9365
Güncelleme Tarihi : 24-12-2014